Համատեղ առաջարկութիւն՝ ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութիւնը, ներկայացուած է Տաիլի խորհրդարանին

Մամլոյ յայտարարութիւն՝ 16 Յուլիս 2025

• Համատեղ առաջարկութիւն՝ ճանչնալու Հայոց Ցեղասպանութիւնը, ներկայացուած է Տաիլի խորհրդարանին
• Վաղուց ժամանակն է ճանչնալու 110 տարի առաջուայ ցեղասպանութիւնը, որ զոհ դարձուց 1.5 միլիոն մարդ

Համատեղ առաջարկութիւն մը, որ կը ճանչնայ Հայոց Ցեղասպանութիւնը եւ որ ստորագրուած է «Ժողովուրդը՝ Շահոյթէն Առաջ», «Համերաշխութիւն», «Շին Ֆէյն», «Սոցիալ-Դեմոկրատներ» եւ «Բանուորական Կուսակցութիւն» կուսակցութիւններուն կողմէ, դրուած է Տաիլի խորհրդարանի օրակարգին վրայ։ 

Փօլ Մերֆի, խորհրդարանի անդամ, «Ժողովուրդը՝ Շահոյթէն Առաջ» կուսակցութեան ներկայացուցիչը, որ նախաձեռնեց առաջարկութիւնը, մեկնաբանեց.

«Այս պահուն, երբ ցեղասպանութիւն մը կը կատարուի Գազայի մէջ, կենսական է որ ճանչնանք Հայոց Ցեղասպանութիւնը, որ տեղի ունեցաւ 110 տարի առաջ։ Այս ցեղասպանութիւնը, որուն հետեւանքով մօտաւորապէս 1.5 միլիոն մարդ սպաննուեցաւ, հիմք դրաւ յաջորդող ցեղասպանութիւններուն համար մինչեւ այսօր՝ էթնիկ զտում, բռնի տեղահանութիւն եւ սով։ Վաղուց ժամանակն է որ իռլանդական պետութիւնը ճանչնայ այս ցեղասպանութիւնը»։

Սենատոր Փաթրիշիա Սթեֆընսըն, «Սոցիալ-Դեմոկրատներ» կուսակցութեան արտաքին գործոց խօսնակը ըսաւ՝ 

«Տեւական եւ արդար խաղաղութեան համար, անցեալի վնասներուն ճանաչումը միշտ վճռական եւ անհրաժեշտ առաջին քայլ մըն է, ինչո՛ւ համար որ «Սոցիալ-Դեմոկրատներ» կուսակցութիւնը կը սատարէ Հայոց Ցեղասպանութեան յիշատակումին առաջարկութիւնը՝ յիշելու եւ պատուելու համար զոհուածները։ Ասիկա պարզապէս պատմութեան մասին չէ. այսօր կան մարդիկ, որոնց համայնքներուն փորձառութիւնները կը ժխտուին, ինչ որ կը նպաստէ ջնջումի զգացումի եւ սերունդներու միջեւ փոխանցուող վնասուածքի։ Մարդու իրաւունքներու պաշտպանները հալածանքի եւ քրեականացման առերեսուած են Թուրքիոյ մէջ՝ ցեղասպանութեան ճանաչումին համար քարոզարշաւ ընելուն համար։ Այս առաջարկութիւնը կարեւոր համերաշխութեան գործողութիւն մըն է այդ մարդու իրաւունքներու պաշտպաններուն եւ ընդհանրապէս հայ համայնքին հետ»։

Տանքըն Սմիթ, խորհրդարանի անդամ, «Բանուորական Կուսակցութեան» արտաքին գործոց խօսնակը մեկնաբանեց.

«Ժամանակի անցումը պէտք չէ նուազեցնէ ճշմարտութեան եւ արդարութեան կանչը։ Հայոց Ցեղասպանութիւնը չափազանց երկար ժամանակ մոռցուած է պատմութեան կողմէ։ Այս առաջարկութիւնը փոքր քայլ մըն է այդ պատմական արդարութիւնը ուղղելու ուղղութեամբ»։

Մայքըլ Խարապեան, Ռամկավար Ազատական Կուսակցութեան ատենապետը, որ աշխարհի գլխաւոր հայ սփիւռքեան կազմակերպութիւններէն մէկն է, առաջնորդելով սփիւռքեան համայնքները 1921 թուականէն ի վեր, ըսաւ.

«Հայոց Ցեղասպանութենէն ետք անցած 110 տարիներուն ընթացքին, միջազգային հանրութիւնը նշանակալի առաջընթաց գրանցեց ճանչնալու եւ դատապարտելու համար այն ցեղասպանութեան յանցագործութիւնը, որ կատարուեցաւ օսմանեան կայսրութեան այն ժամանակուայ առաջնորդներուն եւ ապա երիտթուրքական ղեկավարութեան՝ Թալէաթ, Էնվէր եւ Ճեմալ փաշաներուն կողմէ։ Այսօր հայ սփիւռքի շարունակական յանձնառութիւնը՝ դատապարտելու եւ պատժելու համար ցեղասպանութեան յանցագործութիւնները ՄԱԿ-ի անդամ պետութիւններուն, մարդու իրաւունքներու յանձնաժողովներուն, ազգային ղեկավարութիւններուն, ազգային ժողովներուն, միջազգային կազմակերպութիւններուն եւ կարծիքի առաջնորդներուն կողմէ, հաւասարապէս կենսական կը մնայ՝ կանխելու համար նոր ցեղասպանական վայրագութիւններ որեւէ տեղ եւ պահպանելու համար միջազգային հանրութեան բարոյական պատասխանատուութիւնը՝ վճռականօրէն գործելու հակամարտութիւններու ընթացքին վաղ նախազգուշացման նշաններու առերեսումին։ Մեր հաստատուն պարտականութիւնը՝ պայքարելու մարդկութեան դէմ կատարուած պատմական անարդարութիւններուն, ներառեալ օսմանեան Թուրքիոյ եւ երիտթուրքական ղեկավարութեան կողմէ կատարուածներուն, վճռական է պաշտպանելու համար մարդու իրաւունքներու սկզբունքները, հաստատելու մարդկային հիմնական արժանապատուութիւնը եւ ապահովելու համաշխարհային արդարութիւն՝ հաշուետուութեան միջոցով։

Աշխարհի հայերուն համար՝ յատկապէս անոնց, որոնք կը շարունակեն առերեսուիլ գոյութենական սպառնալիքներու, այսպիսի ճանաչումը խոր բարոյական եւ քաղաքական կշիռ կը կրէ։ Իրլանտան հետեւողականօրէն կանգնած է ճնշուածներուն կողքին եւ բարձրաձայնած է անարդարութեան դէմ։ Մենք կը վստահինք որ թէ՛ իռլանդական կառավարութիւնը եւ թէ՛ իռլանդացի ժողովուրդը դարձեալ պիտի կանգնին պատմութեան ճիշդ կողմին՝ պաշտօնապէս ճանչնալով Հայոց Ցեղասպանութիւնը»։

Պարոյր Տէմիրճեան, Հայ իրաւունքներու խորհուրդի եւրոպական կապի պատասխանատուն ըսաւ.

«Իռլանդացի ժողովուրդը հպարտ պատմութիւն ունի ճնշուածներուն պաշտպանելու, սկսած հարաւային Ափրիկէի պոյքոթէն, եւ ես ուրախ եմ տեսնել որ զայն կը կատարեն Հայաստանի համար։ Մենք հիմա փոքր երկիր մըն ենք տարածութեամբ, բայց մեծ բնակչութիւն ունինք աշխարհի տարածքին՝ այս ցեղասպանութեան պատճառով։ Այս առաջարկութիւնը շատ բան կը նշանակէ ոչ միայն ներկայիս Հայաստանի մէջ եղողներուն, այլեւ աշխարհի տարածքին գտնուող միլիոնաւոր ընտանիքներուն, ներառեալ ԱՄՆ եւ Ֆրանսա, որոնք ունին իրենց անձնական ընտանեկան պատմութիւնը՝ փախուստ տալով այս հալածանքէն։

«Հայոց Ցեղասպանութիւնը հիմք դրաւ 20-րդ դարու զանգուածային վայրագութիւններուն սոսկալի նախատիպին, որոնք յաջորդեցին, եւ անոր դասերը ողբերգականօրէն անտեսուեցան, երբ աշխարհը ականատես եղաւ Քամպոտիայի, Ռուանտայի եւ Տարֆուրի յաջորդող ցեղասպանութիւններուն։ Հայաստանի Հանրապետութիւնը, իր 1990 թուականի Անկախութեան Հռչակագրի 11-րդ յօդուածին միջոցով, կը շարունակէ իր ձգտումը համաշխարհային ճանաչումի եւ արդարութեան։ Ցեղասպանութեան կանխումը կը մնայ մարդկութեան ամենահրատապ բարոյական հրամայականը. երբ միջազգային հանրութիւնը կը ձախողի առերեսուելու ժողովուրդներու համակարգուած ոչնչացման, ան կը դառնայ մեղսակից պատմութեան ամենամութ կրկնութիւններուն։

«Ուշացած արդարութիւնը՝ ժխտուած արդարութիւն է»։

Դոկտ. Էտիթա Կզոյեան, Հայոց Ցեղասպանութեան Թանգարան-Ինստիտուտի տնօրէնը, հեղինակ եւ հետազօտող ըսաւ.

«Ցեղասպանութիւնը ճանչնալը միայն անցեալի ցաւն ու տառապանքը ընդունելու մասին չէ. ան խոր բարոյական հրամայական մըն է, որ կը ներգործէ մեր հաւաքական խղճի վրայ, կը ձեւաւորէ այն սկզբունքները, որոնցմով այսօր կ՚ապրինք, եւ կը զօրացնէ մեր յանձնառութիւնը աւելի արդար եւ մարդասիրական ապագայի մը։ Հայոց Ցեղասպանութիւնը, որպէս 20-րդ դարուն ամբողջ ժողովուրդ մը ոչնչացնելու ամենավաղ եւ ամենահամակարգուած փորձերէն մէկը, կը ծառայէ որպէս սարսափեցուցիչ նախազգուշացում այն մասին, թէ ինչ կրնայ պատահիլ երբ միջազգային հանրութիւնը կը ձախողի գործելու, եւ երբ մարդկութեան դէմ յանցագործութիւնները կը դիմաւորուին լռութեամբ, ժխտումով կամ անտարբերութեամբ։

«Ցեղասպանութեան ժխտումը պասիւ գործողութիւն չէ. ան բռնութեան ակտիւ շարունակութիւն մըն է, որ կը ջնջէ յիշողութիւնը, կը վիրաւորէ վերապրողները եւ կը քաջալերէ անոնք, որոնք պիտի կրկնեն այսպիսի յանցագործութիւններ։ Այն դարաշրջանին, երբ ատելութիւնը, խտրականութիւնը եւ բռնապետութիւնը դարձեալ կը բարձրանան, անցեալի վայրագութիւնները չճանչնալը կը թուլացնէ մեր բարոյական պաշտպանութիւնները եւ կը քայքայէ մարդու իրաւունքներու եւ միջազգային իրաւունքի հիմքերը։ Ընդհակառակը, ճանաչումը կը պատուէ զոհերու եւ վերապրողներու արժանապատուութիւնը, կը զօրացնէ մեր ընդհանուր մարդկութիւնը եւ յստակ պատգամ մը կը ղրկէ՝ որ ճշմարտութիւնը կարեւոր է, եւ որ հետեւանքներ պիտի ըլլան անոնց համար, որոնք կը ձգտին ոչնչացնել ուրիշները՝ պարզապէս անոնք ըլլալուն համար»։

ՎԵՐՋ